Донишгоҳи давлатии Самарқанд вориси мадрасаи олияи Мирзо Улуғбек

Донишгоҳи давлатии Самарқанд вориси мадрасаи олияи Мирзо Улуғбек

  • Post category:Маориф

Таърих ахбор дар бораи гузашта ва эълони он ба насли нав аст. Таърихи мо аз он шаҳодат медиҳад, ки дар мамлакати мо бисёр олимон, мутафаккирон ва бузургон ба воя расидаанд. Олимони бузурги мо на танҳо дар рушди илм дар Шарқ, балки дар Ғарб низ саҳм гузоштаанд. Барои исботи андешаи мо Президенти Аввалин И.А. Каримов гуфтааст: «Агар дар натиҷаи Ренессанси Аврупо кашфиётҳои нав дар соҳаи адабиёт ва санъат, шоҳкориҳои меъморӣ, тиб ва фаҳмиши инсонӣ омада бошад, хусусияти Ренессанси Шарқӣ, пеш аз ҳама, дар рушди илмҳои дақиқ ва табиӣ, аз қабили математика, астрономия, физика, химия, геодезия, фармакология, тиб, инчунин таърих, фалсафа ва адабиёт инъикос ёфтааст».

Улуғбек, ки дар муҳити фарҳангии замонаш тарбия ёфта, ҳамчун як олими ҷавон шӯҳрат пайдо кардааст, дар рушди илм ва санъат саҳми калон гузошт. Дар баробари идоракунии кишвар Улуғбек ба корҳои илмӣ машғул буд ва дар муҳокимаҳои олимон фаъолона иштирок мекард. Мирзо Улуғбек дар замони худ ба бисёр соҳаҳои илм машғул шуд, ба астрономия муҳаббати хоса дошт ва барои омӯзиши ҷисмҳои осмонӣ расадхонае сохт, ки дар натиҷаи таҳқиқот ва мушоҳидаҳои худ мавқеи 1018 ситораро муайян карда, инчунин бемуболиға гуфтан мумкин аст, ки шоҳасари машҳури «Зиҷи ҷадиди Корагонӣ» -ро офарид.

Донишманди маъруфи асри XVIII Франсуа Волтер дар яке аз асарҳояш эътироф кардааст, ки «Баъди вафоти Амир Темур Улуғбек ба тахт нишаст ва дар Самарқанд академия таъсис дод».

Улуғбек на танҳо бо корҳои давлатӣ ва эҷодкорӣ машғул буд, балки ба рушди минбаъдаи илм ва маориф сарпарастӣ мекард.

Соли 1417 дар Бухоро, соли 1420 дар Самарқанд ва соли 1433 дар Ғиждувон мадрасаҳо сохт. Қозизода Румӣ, Улуғбек, Кошӣ ва Алӣ Кушчӣ ба ҷавонон таълим медоданд.

Донишҷӯён аз бисёр кишварҳо ба ин мадраса ташриф оварда, дониш ва таҷриба меомӯхтанд.

Мутаассифона, ин мадраса қурбонии таҷовузи замон ва мардум шудааст. Ҳарчанд ин муассиса натавонист худро нигоҳ дорад, ҳоло Донишгоҳи давлатии Самарқанд ҳамчун вориси мантиқии он фаъолият мекунад. Аммо, саволе ба миён меояд: «Донишгоҳи давлатии Самарқанд 22-юми январи соли 1927 ба кори худ шурӯъ кард». Аммо, вақте ки 22-юми январи соли 1927 Донишгоҳи давлатии Самарқанд расман кушода шуд, решаҳои он аз мадрасаи Улуғбек пайдо шудааст. Ҳамчун далели ин, мо метавонем хулосаи илмии олими маъруф, академик Ботурхон Валихӯҷаевро дар рисолаи «Мадрасаҳои олияи Мирзо Улуғбек» оварем, ки «Таърихи Донишгоҳи давлатии Самарқанд бо таъсиси мадрасаи Мирзо Улуғбек мустақиман алоқаманд аст», гуфтааст.

Аз нуқтаи назари имрӯз, Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба таври шоистае амал мекунад, ки арзишҳои пайдарпаӣ бо мадраса дошта бошад. Масалан, Донишгоҳи давлатии Самарқанд яке аз беҳтарин ва мӯътабартарин донишгоҳҳои ҷаҳон аст, ки дар Осиёи Марказӣ аз ҷиҳати сифати таҳсил мавқеи баландро ишғол мекунад. Далели он, ки ӯ ба бисёр профессорон, олимон ва академикҳои машҳур, аз қабили Яҳё Ғуломов, Миркарим Осим, Иброҳим Мӯъминов, Абдулло Сагитов таълим додааст.

Дар айни замон донишгоҳ дорои 14 факултет буда, 950 нафар омӯзгорон, дотсент, номзадҳои илм, профессорҳо ба беш аз 9615 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд.

Дар донишгоҳ бисёр донишҷӯёни боистеъдод дар соҳаҳои гуногун таҳсил мекунанд. Донишгоҳи давлатии Самарқанд аз соли 1930 маҷмӯаи «Асарҳои илмӣ» («Бюллетени тадқиқоти илмии Донишгоҳи давлатии Самарқанд» аз соли 1998), рӯзномаи «Донишгоҳи Самарқанд» аз соли 1957 ба табъ мерасад.

11-уми июли соли 2020 дар телевизион бо ректори донишгоҳ, профессор Р. Холмуродов «муколамаи кушод» баргузор гардид. Зимни мулоқот профессор Р. Холмуродов дар бораи ислоҳоти ҳамаҷонибае, ки имрӯз дар донишгоҳ гузаронида мешаванд, муфассал сухан гуфт. Бисёр меҳмонон аз донишгоҳҳои байналмилалӣ даъват карда шуданд. Дар айни замон дар ҳаёти донишгоҳ дигаргуниҳои куллӣ ба амал омада истодаанд.

Хулоса, ҳуқуқи ворисӣ, ки ба Донишгоҳи давлатии Самарқанд дода шудааст, на танҳо дар назди дастовардҳо ва мукофотҳои имрӯза вазифа мегузорад, балки бо масъулияти баландтар амал кардан ба вазифаи худ ҳар яки моро даъват мекунад. Барои сафед кардани ин боварӣ ва масъулият, на танҳо масъулини донишгоҳ, балки аз ҳар як корманд, ҳар як донишҷӯ талаб карда мешавад, ки бо корҳои эҷодӣ, илмӣ ва дастовардҳои худ саҳмгузор бошанд.

Гулноза СУЛТОНОВА,
дотсенти фалсафа ва идеологияи миллӣ (PhD) дар Донишгоҳи давлатии Самарқанд
Азиза ТАНГРИБЕРДИЕВА,
донишҷӯи курси 2-юми факултаи фалсафа.